Pleonazm to nadmiar w wypowiedzi: dodanie elementu, który nie wnosi nowej treści, bo powtarza znaczenie już zawarte w innym słowie lub konstrukcji. W praktyce redakcyjnej pleonazmy najczęściej obniżają precyzję i tempo czytania, ale czasem bywają użyte jako świadomy zabieg wzmacniający przekaz. Ten materiał pokazuje, jak je rozpoznawać, oceniać w kontekście oraz poprawiać bez utraty sensu i stylu.
Czym jest pleonazm? Definicja
Pleonazm to połączenie wyrazów lub konstrukcja zdania, w której jeden składnik powtarza znaczenie drugiego. Nadmiar może dotyczyć sensu, a nie brzmienia, więc nie zawsze "słychać" go od razu.
Typowy pleonazm da się skrócić bez zmiany informacji, na przykład "fakt autentyczny" można zastąpić samym "fakt". Zjawisko dotyczy zarówno języka potocznego, jak i tekstów urzędowych, medialnych oraz szkolnych. Pleonazm bywa mylony z powtórzeniem celowym, bo oba zwiększają "gęstość" słów, ale tylko jeden zwiększa treść. W redagowaniu przydaje się test sensu: czy po usunięciu jednego elementu zdanie nadal znaczy to samo. Jeśli tak, najczęściej mamy do czynienia z pleonazmem, choć czasem nadmiar jest usprawiedliwiony rytmem lub naciskiem. W normie językowej pleonazm jest zwykle oceniany jako błąd, gdy nie ma funkcji stylistycznej i osłabia jasność wypowiedzi.
Pleonazm - przykłady najpopularniejsze (z wyjaśnieniem)
Poniżej są najczęstsze przykłady pleonazmów z mowy potocznej, komunikatów oficjalnych, mediów oraz szkolnych wypracowań, wraz z praktycznym sposobem poprawy.
Pleonazmy w języku potocznym
W języku potocznym często słychać "cofać się do tyłu", choć samo "cofać się" zawiera już kierunek ruchu. Poprawa jest prosta: zostaw "cofać się" albo, jeśli potrzebujesz doprecyzowania, użyj innego wymiaru, na przykład "cofać się w czasie". Podobnie działa "spadać w dół", bo "spadać" oznacza ruch w dół, więc dopowiedzenie tylko obciąża zdanie. W rozmowie takie konstrukcje przechodzą bez szkody, ale w instrukcji lub opisie sytuacji potrafią brzmieć niechlujnie. Częstą pułapką jest też "wracać z powrotem", gdzie "wracać" już zakłada powrót do punktu wyjścia. W praktyce redakcyjnej najlepiej działa zasada: jeden nośnik znaczenia na raz, a dopowiedzenie zostaw tylko wtedy, gdy wnosi nową cechę, na przykład "wracać powoli" albo "wracać inną trasą".
Pleonazmy w oficjalnych komunikatach
W komunikatach formalnych pleonazmy pojawiają się, gdy autor próbuje nadać zdaniu "urzędowy" ciężar, na przykład w zwrocie "w miesiącu maju". W większości przypadków wystarczy "w maju", bo informacja o tym, że maj jest miesiącem, nie zmienia sensu. Podobnie "okres czasu" można skrócić do "okresu" albo "czasu", zależnie od tego, co jest ważniejsze w danym zdaniu. Szczególnie mylące bywa "współpraca kooperacyjna", bo oba człony opisują to samo i nie wnoszą dodatkowego kryterium współdziałania. W tekstach instrukcyjnych nadmiar słów rozmywa odpowiedzialność za treść, bo czytelnik musi "przekopać się" przez ozdobniki, zamiast szybko zrozumieć wymaganie. Rekomendacja z praktyki: po napisaniu komunikatu usuń wszystkie dopowiedzenia, a potem przywróć tylko te, które dodają mierzalną informację, na przykład "okres próbny 14 dni" zamiast "okres czasu próbnego".
Pleonazmy w mediach i PR
W mediach i PR pleonazmy często mają brzmieć atrakcyjnie, ale w efekcie obniżają wiarygodność, jak w przypadku "bezpłatny gratis". "Gratis" już znaczy "za darmo", więc lepiej wybrać jedną formę i trzymać się jej konsekwentnie w całym materiale. Podobny problem ma "najbardziej optymalny", bo "optymalny" oznacza najlepszy w danych warunkach, więc stopniowanie jest logicznie wadliwe. Jeśli autor chce pokazać stopień, powinien użyć skali, na przykład "korzystniejszy" albo "bardziej efektywny", i wskazać kryterium, na przykład koszt, czas lub jakość. W praktyce odbiorca wyłapuje takie konstrukcje jako sygnał pośpiechu albo braku kontroli redakcyjnej, nawet gdy reszta informacji jest poprawna. Dobrym testem jest pytanie: "co konkretnie dodaje drugi wyraz?", a jeśli odpowiedź brzmi "nic", usuń go albo zamień na doprecyzowanie, na przykład "promocja bez opłat" albo "wariant o najniższym koszcie całkowitym".
Rodzaje pleonazmów
Poniżej najczęstsze rodzaje pleonazmów oraz informacja, kiedy nadmiar bywa zabiegiem celowym, a kiedy jest zwykłą usterką.
Pleonazmy leksykalne
Pleonazmy leksykalne wynikają z zestawienia słów, których znaczenia nachodzą na siebie. Najczęściej widać je w parach typu "fakt autentyczny", gdzie "autentyczny" powtarza treść zawartą już w "fakcie". Podobnie działa "sumować razem" albo "cofać się do tyłu", bo czasownik sam niesie informację o kierunku lub sposobie działania. W redakcji praktycznie zawsze da się je skrócić bez utraty treści, zostawiając mocniejsze słowo i wyrzucając dopowiedzenie. Pułapka polega na tym, że takie połączenia brzmią "porządniej" i dlatego łatwo je przepuścić w szybkim czytaniu. Dobrym testem jest pytanie: czy po usunięciu jednego wyrazu zmienia się informacja, czy tylko spada liczba słów.
Nadmiar w składni (rozwlekłość i redundancja)
Nadmiar w składni pojawia się wtedy, gdy zdanie da się skrócić bez utraty informacji, bo ta sama treść została "opakowana" w dodatkowe elementy konstrukcyjne. Często dotyczy to rozbudowanych form bezosobowych i strony biernej, zwłaszcza gdy można je zastąpić prostym orzeczeniem, np. zamiast "zostało to wykonane przez zespół" - "zespół wykonał". Innym źródłem rozwlekłości są puste wstawki typu "w zakresie", "w ramach", "na poziomie", które zwykle nie doprecyzowują sensu, tylko wydłużają frazę. W praktyce najłatwiej to wychwycić, sprawdzając, czy da się usunąć część konstrukcji (albo zamienić rzeczownik odczasownikowy na czasownik), a zdanie nadal mówi to samo. Zysk jest podwójny: tekst staje się krótszy i bardziej konkretny, bo łatwiej wskazać wykonawcę czynności. Jeśli jednak strona bierna jest uzasadniona (wykonawca jest nieznany lub celowo pomijany), tym bardziej warto ograniczyć zbędne "to", "zostało" i inne wypełniacze.
Pleonazmy frazeologiczne
Pleonazmy frazeologiczne to utrwalone połączenia wyrazowe, w których część znaczenia dubluje inną część, choć całość brzmi dla wielu osób "naturalnie" i dlatego łatwo ją przepuścić w korekcie. Przykładami są zwroty typu „wrócić z powrotem”, "kontynuować dalej" czy "cofnąć się do tyłu" - po skróceniu przekaz pozostaje ten sam, a zdanie zyskuje tempo. W redakcji pomaga czytanie na głos oraz prosty test zamiany: sprawdź, czy dany zwrot da się zastąpić krótszym odpowiednikiem ("jednak", "mimo to", "tak czy inaczej") albo pojedynczym czasownikiem bez dopowiedzenia. Część takich konstrukcji jest tak oswojona, że odbiorca ich nie zauważa, ale w tekście użytkowym potrafią spowalniać lekturę i osłabiać precyzję. Jeśli zależy Ci na zwięzłości, wybieraj krótsze formy, a dłuższe, utarte zwroty zostawiaj tylko wtedy, gdy budują zamierzony ton wypowiedzi.
Pleonazm świadomy
Pleonazm świadomy to celowe powtórzenie znaczenia, użyte jako narzędzie rytmu, nacisku lub stylizacji. Działa najlepiej w miejscach, gdzie autor chce spowolnić odbiór i podbić emocję, na przykład w dialogu albo w krótkiej, mocnej frazie. Warunek jest jeden: czytelnik ma czuć zamysł, a nie przypadkową nadprodukcję słów. W praktyce pomaga zasada "jedno miejsce, jeden efekt", czyli nie kumulować takich powtórzeń w sąsiadujących zdaniach. Pleonazm celowy powinien być też spójny z rejestrem: w tekście instruktażowym zwykle będzie przeszkadzał, a w literackim może pracować na brzmienie. Jeżeli po przeczytaniu zdania na głos nadmiar nie daje wyraźnego wzmocnienia, to znak, że lepiej wrócić do wersji oszczędnej.
Pleonazm - kiedy to błąd, a kiedy środek stylistyczny?
Pleonazm jest błędem, gdy nie dodaje informacji i pogarsza zrozumiałość, bo czytelnik musi przetworzyć więcej słów, aby dojść do tej samej treści. W tekstach instrukcyjnych, regulaminach i umowach nadmiar bywa szczególnie ryzykowny, bo zwiększa pole do interpretacji i utrudnia jednoznaczne odczytanie obowiązków. W korespondencji biznesowej pleonazmy osłabiają wrażenie kompetencji, ponieważ brzmią jak "lanie słów" zamiast decyzji i faktów. Środkiem stylistycznym pleonazm staje się wtedy, gdy celowo wzmacnia emocję lub rytm, na przykład w retoryce, literaturze albo w mowie perswazyjnej, gdzie nacisk jest częścią przekazu. Warunkiem obrony stylistycznej jest kontrola: nadmiar ma być zauważalny jako zabieg, a nie jako przypadkowa nieporadność.
W praktyce pomaga pytanie o funkcję: czy autor chce podkreślić pewność, intensywność, powagę, czy tylko "dopowiada", bo tak mu się mówi. Jeśli pleonazm ma zostać, powinien być osadzony w miejscu, gdzie akcent jest potrzebny, a nie rozlany po całym tekście. W redakcji często stosuje się zasadę proporcji: pojedynczy zabieg w akapicie może działać, seria pleonazmów tworzy wrażenie rozwlekłości. Pleonazm nie zadziała jako styl, gdy tekst ma być maksymalnie precyzyjny, krótki i audytowalny, na przykład w procedurach bezpieczeństwa lub opisach technicznych. Rekomendacja praktyczna: jeśli nie potrafisz jednym zdaniem nazwać efektu, jaki ma dać dany pleonazm, potraktuj go jako błąd i skróć zdanie.
Funkcje pleonazmu
W praktyce funkcje pleonazmu da się opisać przez to, co robi z uwagą odbiorcy, rytmem wypowiedzi i poziomem precyzji tekstu.
Emfaza i wzmocnienie sensu
Pleonazm bywa używany, aby podbić wagę informacji i skierować uwagę na jeden element wypowiedzi. Działa podobnie jak powtórzenie retoryczne, ale opiera się na dublowaniu znaczenia, a nie brzmienia. W tekstach perswazyjnych pomaga "dociążyć" komunikat, o ile nie rozmywa go nadmiarem słów.
Rytm i stabilizacja frazy
W mowie pleonazm może stabilizować tempo i ułatwiać płynne domknięcie zdania. W praktyce słychać to w wypowiedziach oratorskich, gdzie dodatkowy człon daje czas na oddech i utrzymanie melodii zdania. W tekście literackim podobny efekt wspiera rytm i równowagę składniową, zwłaszcza w dłuższych okresach.
Doprecyzowanie w sytuacjach niejednoznacznych
Czasem pleonazm pełni rolę doprecyzowania, gdy pojedyncze słowo mogłoby zostać odczytane zbyt szeroko. Autor wybiera wtedy redundancję, aby zawęzić interpretację i ograniczyć ryzyko nieporozumienia. To podejście ma sens tam, gdzie odbiorca może mieć różne definicje pojęcia lub różne doświadczenia językowe.
Sygnalizowanie emocji i nastawienia
Pleonazm może przenosić emocję, bo nadmiar znaczenia bywa odbierany jako nacisk, niecierpliwość albo stanowczość. W dialogu literackim pomaga oddać sposób mówienia postaci, w tym jej nerwowość lub potrzebę upewniania się. W komunikacji codziennej taki zabieg często zdradza, że mówiący chce zostać dobrze zrozumiany i nie ufa skrótom.
Ułatwienie odbioru w mowie spontanicznej
W mowie improwizowanej pleonazmy pojawiają się jako "podpórki" pozwalające utrzymać tok wypowiedzi. Dają chwilę na zaplanowanie dalszej części zdania, nie przerywając kontaktu z odbiorcą. Z życia: w nagraniach i prezentacjach widać, że po usunięciu takich miejsc tekst staje się krótszy, ale czasem traci naturalność brzmienia.
Funkcja diagnostyczna w redakcji
Niezamierzony pleonazm jest dobrym sygnałem, że autor nie dopiął myśli albo używa słów, których zakres znaczeniowy nie jest dla niego jasny. W redakcji warto traktować go jak znacznik do sprawdzenia: czy chodzi o wzmocnienie, czy o brak precyzji. Praktyczna metoda to zamiana całej frazy na jedno słowo i sprawdzenie, czy sens pozostaje identyczny.
Kontrola stylu i rejestru
Pleonazm może świadomie budować styl podniosły, urzędowy albo potoczny, zależnie od doboru słów. W tekstach formalnych bywa używany, aby brzmieć "pełniej", ale łatwo wtedy o ciężkość i rozwlekłość. Rekomendacja z praktyki: jeśli celem jest elegancja i klarowność, lepiej ograniczać redundancję do miejsc, gdzie niesie wyraźny efekt.
Jak rozpoznać pleonazm?
Pleonazm rozpoznasz wtedy, gdy dwa elementy wypowiedzi przekazują tę samą informację, tylko w innym opakowaniu. Najpewniejsze jest podejście testowe: sprawdzasz, czy po usunięciu podejrzanego słowa sens zdania realnie się zmienia.
Test redukcji w praktyce
Usuń podejrzany wyraz lub frazę i przeczytaj zdanie jeszcze raz, pilnując znaczenia, a nie rytmu. Jeśli po skróceniu informacja pozostaje ta sama, a zmienia się jedynie brzmienie, masz mocny sygnał nadmiaru. Gdy po redukcji znika ważny szczegół (np. zakres, warunek, liczba), to raczej doprecyzowanie niż pleonazm.
Pytanie o nową informację
Zadaj sobie pytanie: "co nowego wnosi to słowo?" i odpowiedz jednym, konkretnym rzeczownikiem lub cechą. Jeżeli odpowiedź brzmi "nic" albo sprowadza się do powtórzenia tego, co już jest w zdaniu, pleonazm jest bardzo prawdopodobny. Jeśli słowo wnosi mierzalny parametr (np. intensywność, czas trwania, ograniczenie), zwykle broni się znaczeniowo.
Pary z wbudowaną oczywistością
Szukaj zestawień, w których jeden wyraz zawiera już cechę drugiego, więc dopisek tylko dubluje sens. Typowe są konstrukcje z "oczywistością", jak "cofnąć się do tyłu" albo "fakt autentyczny", gdzie drugi człon nie dodaje treści. W korekcie pomaga szybka kontrola: czy da się wskazać sytuację, w której ten dopisek zmieniłby interpretację zdania.
Kierunek i ruch
Nadmiar często pojawia się przy czasownikach ruchu, bo kierunek bywa wpisany w ich znaczenie. Przykłady to "wspiąć się do góry" lub "zsunąć się w dół", gdzie dopowiedzenie powtarza informację zawartą w czasowniku. Wyjątkiem są sytuacje, gdy dopisek precyzuje nietypowy kierunek lub punkt odniesienia, np. "wspiąć się wyżej niż wczoraj" (tu "wyżej" wprowadza porównanie).
Stopień i natężenie
Uważaj na połączenia, w których stopień jest już zaszyty w przymiotniku lub przysłówku. "Bardzo optymalny" czy "najbardziej idealny" zwykle nie zwiększa precyzji, bo "optymalny" i "idealny" z definicji oznaczają stan graniczny. Jeśli chcesz wyrazić przybliżenie, lepiej użyć formy, która to dopuszcza, np. "bliski ideału" zamiast wzmacniacza.
Czas i kolejność
Pleonazmy lubią się też pojawiać w określeniach czasu, gdy jeden element już wskazuje na kolejność lub moment. "Wrócić z powrotem" albo "kontynuować dalej" najczęściej dubluje informację, bo sam czasownik niesie sens powrotu lub dalszego trwania. Dopisek ma sens dopiero wtedy, gdy doprecyzowuje kierunek w czasie lub zakres, np. "kontynuować dalej, ale tylko do końca rozdziału" (tu pojawia się granica).
Jak unikać pleonazmów?
Unikanie pleonazmów polega na świadomym wyborze jednego nośnika sensu, upraszczaniu składni i konsekwentnym redagowaniu pod kątem skrótu. Pomaga też wspólny standard językowy w zespole, bo powtarzalne kalki wracają, jeśli nikt ich nie wyłapuje.
Wybór nośnika sensu
Zanim dopiszesz przysłówek lub przymiotnik, sprawdź, czy czasownik nie niesie już tej informacji. Zamiast "cofnąć się do tyłu" wystarczy "cofnąć się", a zamiast "kontynuować dalej" wystarczy "kontynuować". Jeśli potrzebujesz doprecyzowania, wybierz jedno: mocniejszy czasownik albo doprecyzowujące określenie. W praktyce najczęściej wygrywa czasownik, bo jest krótszy i lepiej trzyma tempo zdania.
Redukcja przysłówków i przymiotników
Przysłówki typu "w pełni", "całkowicie", "zupełnie" często dublują znaczenie słów, które już są absolutne. "Unikalny" nie potrzebuje "całkowicie", a "zniszczyć" zwykle nie potrzebuje "doszczętnie", chyba że opisujesz stopień zniszczeń w sposób mierzalny. Dobra kontrola polega na pytaniu: czy po skreśleniu określenia zmienia się informacja, czy tylko emocja. Jeśli zostaje ta sama informacja, usuń ozdobnik i zostaw rzeczownik lub czasownik.
Upraszczanie strony biernej
Strona bierna bywa poprawna, ale często dokleja zbędne elementy i zachęca do pleonazmów. Zamiast "zostało dokonane przeprowadzenie analizy" napisz "przeanalizowano" albo "zespół przeanalizował". Krótsza konstrukcja zmniejsza ryzyko powtórzeń typu "zostało wykonane" + "wykonanie". Jeśli musisz zachować bezosobowy ton, wybieraj formy typu "ustalono", "sprawdzono", "porównano".
Zamiana rzeczowników odczasownikowych
Rzeczowniki odczasownikowe typu "realizacja", "wdrożenie", "przeprowadzenie" łatwo tworzą łańcuchy, w których sens powtarza się w kilku słowach. "Dokonano realizacji wdrożenia" to sygnał, że zdanie prosi się o czasownik: "wdrożono". Taka zamiana zwykle skraca zdanie o 20-40% bez utraty formalności, zwłaszcza w tekstach procedur i raportów. Wyjątkiem są miejsca, gdzie rzeczownik jest nazwą etapu lub dokumentu, na przykład "Realizacja" jako nazwa fazy projektu.
Drugie czytanie pod kątem skrótu
Wprowadź osobny przebieg redakcyjny, w którym w każdym zdaniu próbujesz skreślić jedno słowo. To działa, bo pleonazmy są często "niewidzialne" podczas pisania, a wychodzą dopiero przy czytaniu na zimno. Jeśli nie da się skreślić słowa, spróbuj zamienić dwa słowa na jedno, na przykład "w celu" na "aby", a "w trakcie" na "podczas". Dobrą praktyką jest czytanie na głos, bo ucho szybciej łapie nadmiar niż oko.
Lista własnych pleonazmów
Zapisuj powtarzające się u siebie konstrukcje, bo każdy autor ma swoje nawyki, które wracają automatycznie. W praktyce często powtarzają się pary typu "fakt autentyczny", "okres czasu", "współpracować razem", "plan na przyszłość". Taka lista działa jak osobisty filtr: przed oddaniem tekstu przejeżdżasz ją wzrokiem i szukasz tych zwrotów. Po kilku tygodniach liczba poprawek spada, bo mózg zaczyna je wyłapywać już na etapie pisania.
Pleonazm a oksymoron
Oksymoron to zestawienie wyrazów o znaczeniach sprzecznych, które razem tworzą celny skrót myślowy, na przykład "gorący lód" jako figura retoryczna. Pleonazm działa odwrotnie: nie tworzy napięcia znaczeń, tylko dubluje informację, przez co zdanie staje się cięższe. Oksymoron z definicji jest zabiegiem stylistycznym, a pleonazm tylko czasem bywa zabiegiem, częściej zaś wynika z nieuważnego doboru słów. W analizie tekstu warto sprawdzić, czy zestawienie wnosi nową jakość interpretacyjną: oksymoron ją wnosi, bo zmusza do odczytania metafory lub paradoksu. Pleonazm nie wnosi nowej jakości, chyba że autor celowo używa nadmiaru jako podkreślenia, ale wtedy efekt jest emfatyczny, nie paradoksalny. Praktyczna pułapka: autorzy czasem bronią pleonazmu, mówiąc, że to "taki oksymoron", a to mylenie narzędzi, bo brak sprzeczności nie daje efektu oksymoronu. Jeśli masz wątpliwość, zrób test logiczny: w oksymoronie człony się wykluczają, a w pleonazmie jeden człon zawiera drugi. Dla uporządkowania terminów można sięgnąć do haseł w Encyklopedii PWN lub słownikach PWN (sjp.pwn.pl), które rozdzielają te figury na poziomie definicji i przykładów.
Tautologia a pleonazm
Tautologia to powtórzenie tej samej treści innymi słowami lub w obrębie tej samej struktury, często w formie "to samo o tym samym", na przykład "masło maślane". Pleonazm jest węższy: polega na dodaniu elementu, który już jest zawarty w znaczeniu drugiego, jak "spadać w dół", gdzie kierunek jest częścią czasownika. W praktyce oba zjawiska skracają się podobnie, ale diagnoza bywa inna, bo w tautologii częściej widać dublet, a w pleonazmie ukryty nadmiar semantyczny. Tautologia może wystąpić na poziomie całego zdania, gdy druga część nie wnosi nic poza parafrazą pierwszej, co bywa częste w rozwlekłych akapitach. Pleonazm częściej znajduje się w krótkich połączeniach wyrazowych i łatwo go przeoczyć podczas szybkiego pisania. W redagowaniu przydaje się rozróżnienie, bo tautologię naprawia się przez usunięcie całej powtórzonej frazy lub zmianę zakresu informacji, a pleonazm przez wymianę jednego wyrazu. Są sytuacje, w których tautologia jest zamierzona, na przykład w stylu retorycznym, gdy powtórzenie ma budować rytm i zapamiętywalność.
| Aspekt | Tautologia | Pleonazm |
|---|---|---|
| Definicja | Powtórzenie tej samej treści innymi słowami. | Dodanie wyrazu zbędnego, bo znaczenie już wynika z innego. |
| Rodzaj nadmiaru | Nadmiar znaczeniowy przez równoważne człony. | Nadmiar znaczeniowy przez element dodatkowy. |
| Typowa budowa | Dwa wyrazy lub frazy o tym samym sensie. | Wyraz nadrzędny z dopowiedzeniem oczywistym. |
| Relacja znaczeń | Znaczenia są równoważne. | Jedno znaczenie zawiera drugie. |
| Przykładowy schemat | X to X w innej formie. | X plus cecha już zawarta w X. |
| W logice | Może oznaczać zdanie prawdziwe z definicji. | Nie jest pojęciem logicznym, tylko językowym. |
| W stylistyce | Bywa użyta dla wzmocnienia lub rytmu. | Bywa użyty dla doprecyzowania lub emfazy. |
| Ocena normatywna | Często uznawana za błąd, gdy nic nie wnosi. | Często uznawany za błąd, gdy jest niepotrzebny. |
| Możliwość uzasadnienia | Uzasadniona, gdy celowo powtarza sens. | Uzasadniony, gdy celowo wzmacnia lub uściśla. |
| Redukcja zdania | Usunięcie jednego członu nie zmienia sensu. | Usunięcie dodatku nie zmienia sensu. |
| Najczęstsza postać | Powtórzenie synonimiczne. | Zestawienie wyrazu z oczywistym określeniem. |
| Poziom języka | Dotyczy całej treści wypowiedzi lub jej części. | Dotyczy zwykle pojedynczej frazy. |
| Wykrywanie | Sprawdza się, czy oba człony mówią to samo. | Sprawdza się, czy jeden wyraz nie jest zbędnym dopowiedzeniem. |
| Ryzyko niejasności | Może zaciemniać sens przez powtórzenia. | Może obciążać zdanie przez zbędny dodatek. |
| Typowy efekt | Daje wrażenie krążenia wokół tej samej myśli. | Daje wrażenie nadmiernego dopowiadania. |
| Zakres powtórzenia | Powtarza informację w całości. | Powtarza tylko część informacji. |
Pleonazm to praktyczny temat, bo dotyczy codziennego pisania: od maili po teksty publiczne, a jego korekta zwykle daje natychmiastową poprawę klarowności. Najlepszą metodą jest konsekwentny test redukcji i pilnowanie, by każde słowo wnosiło konkretną informację albo zamierzony efekt stylistyczny. Gdy nadmiar ma funkcję, zostaje jako świadomy nacisk, a gdy jej nie ma, skrót jest najbezpieczniejszą decyzją redakcyjną.
Komentarze